ОХУ Монголд цөмийн цахилгаан станц болон уран олборлох төслүүдийг санал болгосон талаар мэдээлэл байна. Тодруулбал, Оросын Ази руу чиглэсэн хөрөнгө оруулалтын талаар Монгол Улсад суугаа Оросын Элчин сайд Алексей Евсиков, “Монгол Улс Росатомын жижиг цөмийн цахилгаан станц барих ажил дээр хамтрах талаар ярилцаж байгаа туайгаа дурьджээ. Тэрбээр “Одоогийн байдлаар нийслэл Улаанбаатар хот нь Зөвлөлтийн үеийн нүүрсээр ажилладаг хоёр цахилгаан станцаар ажилладаг бөгөөд хуучирсан учраас өвлийн саруудад маш их агаарын бохирдол үүсгэдэг. Монголын эрчим хүчний систем нь хамгийн бага ачаалалтай үед ч асар их ачаалалтай байна. Монголын цахилгаан сүлжээ хэцүү нөхцөлтэй байгаа. Хяналтын цэгүүдийн хүчдэлийн түвшин хамгийн бага ачаалалтай үед ч шөнийн цагаар ч зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнд хүрдэг. Улаанбаатар хот эрчим хүчний хувьд импортоос хамааралтай байдлаа бууруулахыг зорьж байгаа бөгөөд цахилгаан эрчим хүчнийхээ 20 хувийг Орос, Хятадаас авдаг. Хэрвээ атомын цахилгаан станц байгуулбал тус улсын цэвэр эрчим хүчний тогтвортой байдлыг хангах болно. Монгол Улс уг байгууламж барих газрыг сонгосон агаад 2024 оны намдугаар сараас хойш Монголын тал Росатомын хамгийн сүүлийн үеийн, хосгүй технологийг ашиглан жижиг цөмийн цахилгаан станц барих саналыг судалж байгаа.  Уг байгууламж нь олон тооны шинэ цахилгаан эрчим хүчний хэрэглэгчид гарч ирэх төлөвтэй бүс нутагт байрлах төлөвтэй байна” гэж мэдэгджээ.

Эх сурвалжид дурьдснаар Улаанбаатараас баруун өмнө зүгт 230 км-ийн зайд баригдаж буй шинэ нийслэл болох Шинэ Хархорумд баригдах бололтой. Байршлын хувьд энэ нь  Улаанбаатарын хэрэгцээг Оросоос Хятад руу явах замд Монголыг хоёр хуваах Сибирийн хүч 2 хийн хоолойгоор хангах болно гэдгийг харуулж байгаа юм.

Эргэн сануулахад,  2025 оны есдүгээр сарын 2-нд Сибирийн хүч 2 хийн хоолой болон Союз Восток дамжин өнгөрөх хийн хоолой барих тухай хууль ёсны санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Энэхүү төсөл нь Оросоос Хятад руу Монголоор дамжин жилд 50 тэрбум куб метр хий нийлүүлэх боломжийг олгоно. Монголын Ерөнхий сайд Гомбожавын Занданшатар үүнийг мянганы агуу төсөл гэж нэрлэжээ. Төлөвлөж буй АЦС-ын тухайд 2024 оны есдүгээр сард Росатом Монголын анхны жижиг цөмийн цахилгаан станц барих төслийн техникийн зураг төслийг эцэслэн боловсруулсан гэж мэдэгдсэн. Гэрээг 2025 онд гарын үсэг зурж магадгүй гэх мэдээлэл ч бас бий.

 Гэсэн хэдий ч энэ хугацааны талаар шинэчлэлт хийгдээгүй байгаа нь зарим нэг алдаа гарсан болохыг харуулж байна. Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Дорно дахины Судлалын Хүрээлэнгийн Орчин үеийн Төв Ази, Кавказын Судалгааны Лабораторийн эрдэм шинжилгээний ажилтан Дарья Сапрынскаягийн хэлснээр ирээдүйн цөмийн цахилгаан станц нь Монголын эрчим хүчний тогтвортой байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.  Тэрээр “Одоогийн байдлаар хийжүүлэлт болон нүүрс нь Монголын тогтвортой байдал, аюулгүй байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Шинэ цөмийн цахилгаан станц нь нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг орлох тогтвортой цахилгаан эрчим хүчний эх үүсвэр болж чадна. Энэ нь ялангуяа том хотууд болон аж үйлдвэрийн төслүүдийг хөгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм. Жишээлбэл, Шинэ Хархорумыг цахилгаан эрчим хүчээр хангах жижиг цөмийн цахилгаан станцын төслийг авч үзэж байна” гэж хэлсэн. Гэсэн хэдий ч үүнд санхүүгийн тал бий.

Тодруулбал, тус улсын төсөв нь цөмийн цахилгаан станц барих боломжтой эсэхэд оршино. Гэсэн хэдий ч Монголын сонирхол тодорхой байна. Өмнө нь Монголын парламентын дэд дарга Бэхчулуун Пүрэвдорж цөмийн цахилгаан станц барих ажил одоо эхэлбэл тус улс цөмийн эрчим хүчний асуудлаа 10-15 жилийн дотор шийдвэрлэнэ гэж онцолсон. Үүний зэрэгцээ Евсиков уран, ховор элементийн олборлолт зэрэг Орос-Монголын хамтарсан бусад төслүүдийг хэлэлцэж байгаа гэж хэлсэн. Тэрээр “Эрчим хүчний салбарын хамтын ажиллагаа нь Орос, Монголын хувьд стратегийн чиглэл бөгөөд энэ нь тогтвортой эдийн засгийн хөгжлийг хангахад улам бүр чухал үүрэг гүйцэтгэж байна” гэж нэмж хэлэв. Монголын газрын зураг Москва, Улаанбаатарын хоёр талын харилцаа хөгжлийн шинэ давалгааг туулж байна. Арванхоёрдугаар сарын эхээр Орос/Монголын бүс нутгийн анхны форум боллоо. Ойролцоогоор 70 салбарыг хамарсан 2026-2030 оны хамтын ажиллагааны хөтөлбөрт гарын үсэг зурав.

Оросын Ерөнхий сайдын орлогч Алексей Оверчук форум дээр Улаанбаатар хот Азийн чухал худалдааны түнш хэвээр байгаа бөгөөд үүнийг худалдааны эргэлт нэмэгдэж байгаа нь нотолж байна гэж мэдэгдэв. Тэрээр 2024 онд 17.8%, 2025 оны эхний есөн сард дахин 5%-иар өссөн гэж мэдэгдэв. Хоёр талын худалдаа 2020 онд 1.4 тэрбум ам.доллар байсан бол 2 тэрбум ам.долларын босго руу ойртож байна. Одоо хоёр тал эдгээр үзүүлэлтийг цаашид нэмэгдүүлэх боломжтой болсон бөгөөд Монгол Улс Евразийн Эдийн Засгийн Холбоо (ЕАЭХ)-той Чөлөөт Худалдааны Хэлэлцээрт гарын үсэг зурснаар худалдааны хамтын ажиллагаа эрчимжсэн. Энэхүү хэлэлцээр нь 367 төрлийн барааны худалдааг либералчлах боломжийг олгож байна. Худалдааны үйлчилгээг мөн сайжруулж байна. Жишээлбэл, 2024 оны 10-р сард Орос-Монголын хил дээр Хиагта гааль, ложистикийн терминал нээгдэж, худалдааны урсгалыг хялбарчилж, бараа бүтээгдэхүүний гарцыг нэмэгдүүлсэн. Оверчук хэлэхдээ, “Бид Монголын уламжлалт бараа бүтээгдэхүүний импортыг нэмэгдүүлэх боломжтой гэж харж байна гэсэн юм.