Хамгийн түрүүнд түгшүүр зарласан хүмүүс бол Өмнөд Солонгосын эмч нар. Тэнд хэвийн оюуны чадамжтай хүүхдүүдийн дунд анхаарал төвлөрөл огцом муудах, гар утсыг нь авах үед уур хилэнгийн тэсрэлт үзүүлэх, энгийн даалгавар дээр ой санамжийн доголдол илрэх тохиолдлууд олноор бүртгэгдэж байна. Онош нь хатуу сонсогдоно — digital dementia. Энэ бол зан ааш ч биш, “өсвөр насны шилжилт” ч биш. Энэ бол дэлгэцэнд дасан зохицож өөрчлөгдсөн мэдрэлийн тогтолцоо. Зарим өсвөр насныхныг гар утасгүй үедээ бараг ажиллаж чаддаггүй болсон учраас шууд дижитал детокс эмчилгээнд хэвтүүлж байна.
Дэлхийн олон орны сургуулиудад ижил дүр зураг ажиглагдаж байна. Хүүхэд хоёр минутаас илүү анхаарлаа барьж чаддаггүй, саяхан уншсан догол мөрөө ч ярьж чадахгүй хэрнээ тоглоомын алгоритм, нууц үг, тоглоомын доторх дүрмүүдийг төгс санана. Дэлгэцийг нь авчихвал — эсвэл түрэмгийлэл, эсвэл хоосрол. Энэ бол эрхэлсэн зан биш. Энэ бол тархинд “суулгасан” богино хугацааны дофамины цочролоос хамааралтай болсон донтолт.
2015 онд Microsoft анхаарал төвлөрөх хугацаа огцом буурсныг тэмдэглэсэн: 12 секундээс 8 секунд болсон. Алтан загасных 9 секунд. Орчин үеийн хүүхдүүд анхаарлаа аквариум дахь загаснаас ч муу барьдаг гэсэн үг. Тэд “муудсандаа” биш — харин тасралтгүй гүйлгэх контент, богино клип, чимээгүй орон зай огт үлдээгүй орчинд амьдарч байгаа учраас тэр. Харин бодол чимээгүйд л төрдөг.
Хамгийн аюултай зүйл аажмаар, чимээгүй эхэлдэг. Толгойдоо бодож тооцоолох үед гацна, текстийг ойлголгүй гүйлгэнэ, бодлогуудыг зөвхөн тусламжтайгаар л бодно. Үүнийг “цаг үеийн хэвийн үзэгдэл” гэж нэрлэдэг ч үнэндээ бол гүнзгий, дараалалтай, бие даан сэтгэх чадвар алдагдаж байгаа хэрэг. Тархи “тулгуур”-т дасаж, тэдгүйгээр ажиллахаас татгалзаж эхэлдэг.
Насанд хүрэх үйл явц өөрөө аяндаа явагдахаа больж байна. Үүнийг бид 25+ насныханд ч харж эхэлсэн. Бие нь том хүн, харин хариу үйлдэл нь өсвөр насных шиг: богино анхаарал, байнгын өдөөлт хэрэгтэй байх, хариуцлагаас зайлсхийх. Япон, Солонгост ийм үзэгдлийг hikikomori гэж нэрлэдэг — бие махбодоороо амьд ч, сэтгэл зүйн хувьд амьдралаас тасарсан хүмүүс.
